*THE MANIFESTATION OF EMOTIVE AND EVALUATIVE DIMENSIONS IN LEXICAL USAGE WITIHIN THE OF COMMUNICATION

Аңдатпа

Бұл мақалада адам коммуникациясындағы лексемалардың эмоциялық және бағалау қырларының күрделілігі талданады. Зерттеу нысаны – коммуникативтік үдерістегі бағалау тілі. Зерттеу мәселесі бағалау мағыналарының қалыптасу және қызмет ету ерекшеліктерін, сондай-ақ олардың эмоцияны білдіру мен прагматикалық функцияларды жүзеге асырудағы рөлін анықтаумен байланысты. Бағалау тілінің функциялары тек эмоцияны жеткізу құралы ретінде ғана емес, сонымен қатар коммуникацияның прагматикалық қызметтерінің құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады. Бағалау тілі сөйлеушілердің пікірлерінің, сондай-ақ олардың коммуникативтік мінез-құлқындағы мәдениет, нормалар мен конвенциялардың көрсеткіші ретінде сипатталады. Зерттеуде тілдегі бағалау үдерісінің күрделі екендігі атап өтіледі, өйткені ол түрлі әлеуметтік лингвистикалық және қоршаған орта факторларымен қатар, тілдің семантикалық және синтаксистік деңгейлерімен де байланысты. Бағалау теориясы (appraisal), жүйелі-функционалдық лингвистика және кросс-мәдени тәсілге сүйене отырып, мақалада бағалау сөздерінің қолданылу және стильдік тұрғыдан қалай эмоциялық мәнге ие болатыны түсіндіріледі. Зерттеу әдістері ретінде бағалау лексемаларының семантикалық және прагматикалық талдауы, сондай-ақ олардың коммуникативтік контекстегі синтаксистік қызметін қарастыру қолданылады. Эмоцияны білдіретін сөздер мен аффективті лексика қабылдау үдерісіне және әлеуметтік бағалауға, сондай-ақ коммуникация актілеріндегі бағалаудың синтаксистік және семантикалық көріністеріне әсер ететіні көрсетіледі. Мақалада бағалау үдерісіне әсер ететін факторлар ретінде әлеуметтік лингвистика, мәдениет және тілдің рөлі қарастырылады, сондай-ақ сөйлеушілердің бағалау қарқындылығын күшейту, бәсеңдету және синонимия арқылы қалай реттейтіні талданады. Сонымен қатар, бағалау тілінің қолданылуында айтарлықтай вариативтілік пен контекстік тәуелділік бар екендігі атап өтіледі: сөйлеушілер оны сендіру, сын айту, сыпайылық және басқа да әлеуметтік бағалау мақсаттарында саналы түрде пайдалана алады. Болашақ зерттеулердің бағыттары ретінде ауызша сөйлеудегі және кросс-мәдени тұрғыдағы бағалау тілін зерттеу ұсынылады. Зерттеу нәтижелері лексикалық семантикадағы эмоциялық және бағалау мағыналарының маңыздылығын және олардың адам коммуникациясындағы негізгі рөлін көрсетеді. Сонымен қатар, тіл, мәдениет және бағалау арасындағы өзара байланысты тереңірек түсінуге үлес қосады және болашақ зерттеулер үшін ауызша дискурс пен кросс-мәдени контекстегі бағалау тілін зерттеуді ұсынады.